تحقيقي كه پيش رو داريد، بر آن است تا سيماي محسنين را بشناساند. كساني كه با ايمان و عمل صالح به درجه والاي محسنين رسيده اند.

قرآن كريم  «محسنين» را زيبا توصيف فرموده: انسان هاي خود ساخته اي كه بر هوي و هوس و شهوات حيواني خود غالب هستند و خالصانه خدا را عبادت مي‌كنند.

بنده حقير در اين تحقيق به ويژگي هاي «محسنين» اعم از اعتقادي، رفتاري و گفتاري و نيز آثار احسان در دنيا و آخرت را بيان كرده ام.

منابع من قرآن كريم نهج البلاغه كتب تفسيري بود.

هدف شناخت ويژگي هاي محسنين از منظر قرآن و عاقبت محسنين و راه رسيدن به اين مقام مي‌باشد.

و.آذرمی

در نتيجه محسنيني كه قرآن از آنها ياد فرموده: انسآنهايي  هستند كه اسير زندان دروني خويش و شياطين بيروني نيستند.

تمام بت هاي دروني خود را ابراهيم وار شكسته اند. با ايمان و يقين به آخرت و عمل صالحي كه خالص براي خداوند تبارك و تعالي است گام بر مي‌دارند و فقط تسليم خداوند مي‌باشند.

خداوند مهربان نيز بسيار زيبا در دنيا و آخرت به آنها پاداش مي‌دهد.

این پژوهش بر آن است مشخص کند میان فقه و اخلاق رابطه جدا ناپذیری وجود دارد. البته در این زمینه تلاشهایی صورت گرفته و جای خالی فقه الاخلاق به خوبی احساس می‌شود. زیرا ما در فقه الاحکام و فقه قضایی و اجتماعی پیشرفت خوبی داشته‌ایم ولی فقه الاخلاق هنوز مورد بی‌مهری قرار دارد.در اینجا لازم به ذکر است اخلاق در لغت به معنی سرشت و سجیه و در اصطلاح اخلاق مجموعه صفات روحی و باطنی انسان است، تعریف علم اخلاق عبارت است ازدانش به صفات مهلکه و منجیه و چگونگی موصوف شدن و متخلق گردیدن به صفات نجات‌بخش و رها شدن از صفات هلاک کننده می‌باشد، فقه در لغت به معنی فهم است و در اصطلاح علم به احکام و مقررات فرعی شرعی از روی ادله تفصیلی آن.

بنابراین همانطور که اشاره شد سئوال این است که آیا میان این دو علم رابطه‌ای برقرار است یا از یکدیگر جدا و رابطه‌ای میان آنها برقرار نیست؟ در پایان پژوهش به این نکته می‌رسیم  که اگر چه این دو عین یکدیگر نیستند ولی در موضوع، منابع، هدف، روش فقیه و عالم اخلاقی در برخورد با سنت در قلمرو یکسری شباهت‌هایی دارند گرچه تفاوت‌هایی نیز میان آنها وجود دارد و به این نتیجه خواهیم رسید که فقه مقدمه‌ اخلاق است و تا فردی واجبات را انجام ندهد به پله‌های بعدی از جمله مستحبات و مکروهات فقهی که اکثراً اخلاقی‌اند نخواهد رسید. در واقع این مستحبات و مکروهات را فقه تولید می‌کند و اخلاق استفاده می‌کند از طرفی مسائلی مانند غیب و دروغ و … هستند که اخلاق تولید می‌کند و فقه حکم آنها که حرمت است بیان می‌کند در واقع می‌توان گفت اخلاق اصل و فقه فرع است و نماز، روزه، حج، پرهیز از محرمات و انجام همه واجبات برای پاک شدن از رذائل اخلاقی در رسیدن به کمالات انسانی است. پس کسی که قائل به جدایی این دو علم است به معنای عمیق این دو علم پی نبرده است در پایان نیز باید اشاره کرد٬ در بررسی این دو علم٬ بیشتر از کتب فقهی اصولی و اخلاقی بهره برده‌ایم.

کلید واژه‌ها: 1- فقه/ 2- اخلاق/ 3- رابطه مقایسه‌ای و هم سنجی /4- رابطه تاثیر و تأثری
الف.شفیعی

موضوع پایان نامه، بررسی و پاسخ به شبهات متنی نهج البلاغه می باشد. این شبهات که از 10 مورد تجاوز نمی کند بسیار مفصّل بوده و در این اوراق نمی گنجد. لذا تنها به بررسی « شبهه  ابن خلّکان» و « شبهه ی وصی و وصایت» پرداخته شد. هدف از طرح «شبهه ی ابن خلکّان» این بوده که او اولین فردی بوده که شبهه ای را در ارتباط با صحّت انتساب نهج البلاغه به علی (ع) بیان نمود و پس از او شبهات دیگری از قبیل طرح مسائل علمی و فلسفی ، تعریض به صحابه، مباحث زن و ……. بیان شد. البته پاسخگویی به این شبهه بسیار واضح است زیرا با توجه به نوع متن و نیز گفتار بزرگان و عالمان آن زمان که صحّت انتساب را بیان می کنند می توان به نادرستی این شبهه پی برد.

و پس از آن « شبهه ی وصی و وصایت» و نیز پاسخ به آن بیان شد. که این شبهه مسئله ی وصی بودن حضرت علی (ع) را مورد شک و سوء ظن قرار می دهد. که البته با وجود احادیث متعدد پیامبر اکرم (ص) و نیز بیان صحابه و شهرت علی (ع) به لقب (وصی) حقّانیت ایشان را در این امر روشن می گرداند.

واژگان کلیدی در این پایان نامه، (وصی) و ( وصایت) می باشد.

ن.حسینمردی

در پژوهش حاضر با عنوان، اخلاق انسان در تعامل با طبیعت، به این مسئله پرداخته شده است که ارتباط انسان با طبیعت در اثر نوع جهان بینی بشر در اعصار گوناگون، گاه در معرض افراط قرار گرفته و تا سر حد پرستش طبیعت نیز پیش رفته است و گاه به تفریط کشیده شده و به طور مطلق از از این موهبت الهی بهره کشی گردیده است. الگوی رفتار صحیح با طبیعت، مهمترین نیاز آدمی در طول زمان بوده و هست و اسلام به عنوان طلیعه دار پرچم کامل ترین و جامع ترین دین الهی باید بتواند برای رفع نیاز بشر پاسخگو باشد به همین منظور محقق سعی بر ارائه راهکارهایی اسلامی داشته که با رویکردی دینی ارتباط علمی و عملی انسان را بیان نموده و به کیفیت تعامل انسان با طبیعت سامان بخشد.

لذا با کنار هم قرار دادن منابع اسلامی اعم از قرآن، فقه، حدیث، اخلاق و کلام اسلامی، به روشی توصیفی استنباطی، این ارتباطات را دسته بندی نموده و به تحلیلی  عمیق تر جهت پی ریزی رفتار صحیح و عادلانه برای انسان ها در قبال طبیعت دست یافته است. بدین ترتیب تأثیر اخلاق اسلامی در تعامل انسان با طبیعت اثبات و بعد دیگری از جامعیت اسلام در پاسخگویی به انتظارات بشر مشخص گردید.

کلید واژه ها: انسان شناسی، اخلاق، طبیعت، اسلام.
ج. تمنایی محمدی

انسان با انتخاب الگو به تقلید رفتار او می پردازد و به این دلیل الگوها نقش عظیمی در زندگی انسان ها ایفا می کنند. از مسائل چالش برانگیز در جامعه ما الگوگیری از الگوهای دینی هست. مشکل اساسی در این مسئله تفاوت زمانی الگوهای دین با زمان معاصر است که این تحقیق معتقد است با معاصرسازی الگوهای دینی می توان این مشکل را حل نمود؛ با معاصرسازی هم پیروی از سبک زندگی الگوهای دینی تأمین می شود و هم اقتضائات زمانی لحاظ می گردد.

معاصرسازی به چند صورت امکان پذیر است: یکی پژوهش و دیگری گزارش؛ در مرحله پژوهش در سیره الگوهای دینی، پژوهش باید مبتنی بر زندگی انجام شود یعنی زندگی محور باشد نه در خلأ انجام گیرد و موضوع محور باشد نه شخص محور و سیره پژوهی باید رویکرد موضوعی داشته باشد نه اینکه معصوم محور باشد.

در مرحله گزارش و ارائه پژوهش نیز باید از تحکم و توصیه صرف پرهیز نمود و رویکرد تبیینی در گزارش رعایت شود و نقش هرکدام از اصول سیره در زندگی معین شود. ثانیاً باید رویکرد کاربردی داشته باشد یعنی به بیان اصول اکتفا نکرده و مصداق ها را نیز نشان دهد. نکته آخر داشتن رویکرد نظام مند در ارائه است یعنی از ارائه و گزارش اصول به شکل پراکنده پرهیز شود بلکه متناسب با نیاز زندگی طراحی شده و ارائه شوند و اصول و فروع و اهم و مهم را در ارائه طبقه بندی اصول باید در نظر گرفت.

ط.غلامی