… ۳) روزه‌ی سائحان (عاشقان و محبّان)

اينها كسانی هستند كه دل به دستوردهنده داده‌اند و او را دوست می‌دارند. وقتی محبوب دستور می‌دهد، به فكر سود و زيان نيستند. آنها عاشقند و عاشق خودی نمی‌بيند كه سود و زيان برايش مطرح باشد.

چنان پر شد فضای سينه از دوست

كه ياد خويش گم شد از ضميرم

عاشق غرق توجّه در محبوب است. چون محبوب را دوست دارد، هر چه محبوب می‌گويد برايش دوست داشتنی است. نفس اطاعت از محبوب برايش لذّت‌بخش است. كسانی كه اين‌گونه روزه می‌گيرند عاشقند و اين روزه، روزه‌ی قلب و باطن است. در حقيقت جان انسان روزه گرفته است امّا گوهر و كانون روزه‌اش، روزه‌ی قلب اوست و چون قلب كانون عشق است، او روزه‌ی عاشقانه گرفته است. او از هرچه غير خداست، روزه گرفته است. عبادت اين گروه به تعبير روايات، عبادة الاحرار (عبادت آزادگان) است. انسان‌هايی كه از غير خدا آزاد شده‌اند.

فاش می‌گويم و از گفته‌ی خود دلشادم

بنده‌ی عشقم و از هر دو جهان آزادم

كسانی كه بنده‌ی عشقند، از عبوديت غير خدا آزادند. قرآن فرمود: وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَدا:[۱]و[۲] احدی را در بندگی خدا شريك نكردند.

روزه‌ی اينها روزه‌ی سائحان است. روزه‌ی كسی كه اهل سياحت در ملكوت هستی است و غرضی جز رضای پروردگار ندارد. اينها با لذّت و شيرينی روزه می‌گيرند. برخلاف گروه اوّل كه برای ترس از تلخی بزرگتر، سختی روزه را متحمّل می‌شوند و گروه دوم كه به طمع سود در برابر سختی روزه صبر می‌كنند.

زهر از قِبَل تو نوشداروست

فحش از دهن تو طيّبات است

***

به حلاوت بخورم زهر كه شاهد ساقی است

به ارادت بكشم درد كه درمان هم از اوست…*

[۱]- روزه لايه‌هايی دارد و هرچه روزه عميق‌تر می‌شود لايه‌های رويين را هم به همراه دارد. كسی كه روزه‌ی باطن دارد، روزه‌ی ظاهر هم دارد و كسی كه روزه‌ی قلب دارد، روزه‌ی باطن و ظاهر دارد.

[۲]- سوره‌ی كهف، آيه‌ی ۱۱۰.

… روزه‌داران به سه گروه قابل تقسيم هستند:

۱) خائفان از عذاب و هاربين از عمل (صائمان)

گاهی فردی كاری انجام می‌دهد كه نه از خاصيت آن آگاه است و نه دستوردهنده نزد او از منزلت و محبوبيتی برخوردار است كه به عشق او آن كار را انجام دهد، بلكه فقط از تخلّف اجرای دستور می‌ترسد. صائمان به خاطر ترس از تخلّف فرمان خدا روزه می‌گيرند و مبطلات فقهی را انجام نمی‌دهند. به اين روزه صيام گفته می‌شود. عبادت اين گروه به تعبير روايات عبادة العبيد (عبادت بردگان) است.

۲) روزه‌ی طامعين در ثواب و صابرين در عمل

اين گروه هنوز معرفت و محبّتی نسبت به دستوردهنده كه به عشق او اين كار را انجام دهند ندارند، امّا پی برده‌اند كه روزه سازندگی‌هايی دارد و تلخی گرسنگی و تشنگی روزه را به طمع سود آن متحمّل می‌شوند. لذا به خاطر طمع به فايده‌ آن را انجام می‌دهند و سختی‌هايش را تحمّل می‌كنند. مثل خوردن داروی تلخ‌مزه. به اين روزه روزه‌ی صبر گفته می‌شود. روزه‌ی صابران همين‌گونه است. عبادت اين‌ گروه به تعبير روايات عبادة التجّار است…*

… ۷) ولايت علوی و ماه رمضان؛

بعد از اينكه حضرت علی عليه‌السلام در انتهای اين خطبه از برترين اعمال در اين ماه پرسيدند، اشك در چشمان پيامبر صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم حلقه زد و گريست. اميرالمؤمنين عليه‌السلام پرسيدند: چرا شما گريستيد؟

فرمودند: تو در چنين ماهی به شهادت خواهی رسيد.

علی عليه‌السلام فرمودند: آيا در حالی شهيد می‌شوم كه از نظر ايمان در سلامت هستم؟

رسول خدا صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم فرمودند: بلی.

علی عليه‌السلام فرمودند: چنين مرگی گواراست.

پيامبر صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم فرمودند: علی جان! هر كه تو را بكشد، مرا كشته است و هر كه به تو كينه بورزد، به من كينه ورزيده است، چرا كه تو مثل خود من هستی و طينت تو مثل طينت من است. تو وصی و جانشين من در امّتم هستی!

به هرحال اين توضيح مختصری بود بر محورهای بحث‌هايی كه پيامبر صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم در خطبه‌ی شعبانيه اشاره كردند و بشارت نزديك شدن ماه رمضان را دادند.